Rok 2023 był rokiem znaczących zmian w prawie pracy w Polsce. W życie weszły liczne nowelizacje Kodeksu pracy, które wprowadziły nowe uprawnienia dla pracowników, wzmocniły ich ochronę przed zwolnieniem oraz uregulowały kwestie związane z pracą zdalną i bezpieczeństwem i higieną pracy.

Odwołanie stanu zagrożenia epidemicznego

1 lipca 2023 roku odwołano stan zagrożenia epidemicznego, który obowiązywał w Polsce od marca 2020 roku. W związku z tym zniesiono szereg przepisów, które wprowadzono na czas epidemii, m.in.:

• możliwość udzielania pracownikowi niewykorzystanego w latach poprzednich urlopu wypoczynkowego z pominięciem planu urlopów oraz przeprowadzania wstępnych szkoleń bhp w formie zdalnej;
• obowiązek przeprowadzenia szkoleń bhp i skierowania pracowników na badania lekarskie w terminie 180 dni od odwołania stanu zagrożenia epidemicznego;
• ograniczenia co do wysokości odprawy, odszkodowania lub innego świadczenia pieniężnego wypłacanego w związku z rozwiązaniem umowy o pracę;
• możliwość przedłużenia okresu ważności zezwoleń na pracę cudzoziemców, które wygasły w czasie pandemii.

Kontrola trzeźwości pracowników

21 lutego 2023 roku weszły w życie przepisy umożliwiające pracodawcom dokonywanie prewencyjnej kontroli trzeźwości pracowników. Kontrola może być przeprowadzona w celu ochrony życia i zdrowia pracowników i innych osób lub ochrony mienia.

Aby skorzystać z tego uprawnienia, pracodawca musi określić zasady kontroli trzeźwości w regulaminie pracy, układzie zbiorowym lub obwieszczeniu, a także poinformować pracowników o wprowadzeniu tych zasad z co najmniej dwutygodniowym wyprzedzeniem.

W przypadku, gdy kontrola trzeźwości wykaże obecność alkoholu w organizmie pracownika, pracodawca jest zobowiązany do niedopuszczenia pracownika do pracy.

Praca zdalna

Regulacja pozwalająca na wykonywanie pracy zdalnej na polecenie pracodawcy była rozwiązaniem tymczasowym, wprowadzonym na czas stanu epidemii oraz stanu zagrożenia epidemicznego. Stan zagrożenia epidemicznego został odwołany w połowie mijającego roku, jednak zanim to się wydarzyło ustawodawca zdecydował się na wprowadzenie pracy zdalnej do kodeksu pracy na stałe. Nowa regulacja w tym zakresie weszła w życie 7 kwietnia 2023 roku.

Obecnie praca zdalna może być wykonywana na następujących zasadach:

• Po uzgodnieniu z inicjatywy pracodawcy albo na wniosek pracownika. Praca zdalna może być uzgodniona zarówno przy zawieraniu umowy o pracę, jak i w trakcie zatrudnienia. Praca zdalna może być wykonywana całkowicie lub częściowo w formie zdalnej.
• Na polecenie pracodawcy. Pracodawca może wydać polecenie wykonywania pracy zdalnej w sytuacjach wyjątkowych, tj. w okresie stanu nadzwyczajnego, stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii oraz w okresie 3 miesięcy po ich odwołaniu lub w okresie czasowej niemożności zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy z powodu działania siły wyższej.
• W ramach okazjonalnej pracy zdalnej. Okazjonalna praca zdalna może być wykonywana przez maksymalnie 24 dni w roku kalendarzowym.

Implementacja dwóch dyrektyw unijnych

26 kwietnia 2023 roku weszła w życie kolejna nowelizacja kodeksu pracy mająca na celu implementację dwóch dyrektyw unijnych: dyrektywę w sprawie przejrzystych i przewidywalnych warunków zatrudnienia oraz tzw. dyrektywę work-life balance.

W zakresie implementacji dyrektywy w sprawie przejrzystych i przewidywalnych warunków zatrudnienia wprowadzono następujące zmiany:

• Zmiany w zakresie zawierania umów o pracę na okres próbny. Okres próbny nie może przekraczać 1 miesiąca dla umów o pracę zawartych na czas nieokreślony oraz 3 miesięcy dla umów o pracę zawartych na czas określony.
• Rozbudowa treści informacji o warunkach zatrudnienia. Pracodawca jest zobowiązany do przekazania pracownikowi informacji o warunkach zatrudnienia, w tym o przerwach w pracy, dobowym i tygodniowym odpoczynku, zasadach dotyczących pracy w godzinach nadliczbowych, zasadach rozwiązania stosunku pracy, prawie pracownika do szkoleń.